UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi'nde yer alan Ani Ören Yeri'nde yürütülen arkeolojik kazı çalışmaları, Anadolu'nun Türk-İslam tarihine ışık tutan yeni bir bulguya sahne oldu. 2021 yılından bu yana devam eden Selçuklu Mezarlığı kazılarında, üzerinde kûfi hatla Hz. Muhammed isminin işlendiği bezemeli bir taş bulundu.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Mevlid Kandili dolayısıyla yaptığı açıklamada, bu eşsiz eserin Sultan Alparslan'ın 1064 yılındaki fethiyle Anadolu'nun kapılarını açan Ani'nin tarihi önemini bir kez daha gözler önüne serdiğini ifade etti. Bakan Ersoy, eserin ecdadın Peygamber Efendimize duyduğu derin muhabbetin asırlardır taşta yaşayan bir nişanesi olduğunu vurguladı.
Mimari ve Tarihi Özellikler
Yapılan incelemelerde 51 x 21 santimetre boyutlarında olduğu belirlenen taşın, bir Selçuklu kümbetine ait mimari bir parça olduğu değerlendiriliyor. Kabartma tekniğiyle hazırlanan eserin merkezinde sekiz köşeli bir yıldız motifi yer alıyor. Bu motifin etrafındaki yazı kuşağında Hz. Muhammed isminin altı kez tekrarlandığı görülüyor. Eserin günümüze yalnızca yarısının ulaşmış olması nedeniyle, bu isimlerden şu an üçü net bir şekilde seçilebiliyor.
Ani'deki kazı verileri, bölgedeki Selçuklu Mezarlığı'nın Anadolu'daki ilk Türk-İslam mezarlığı ve ilk Türk şehitliği olma özelliğini taşıdığını kanıtlıyor. Benzer süsleme tekniklerinin Tercan'daki Mama Hatun Kümbeti, Malatya Ulu Camii ve Konya'daki çeşitli yapılarda da kullanıldığı biliniyor. Bu buluntu, Ani'nin Türk-İslam kimliğini, dönemin inanç dünyasını ve mezarlık kültürünü somut bir şekilde yansıtan arkeolojik bir belge niteliği taşıyor.
Ani, ilk fetih camisi ve mescitleri gibi yapılarıyla Anadolu Türk-İslam medeniyetinin en önemli merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor. Uzmanlar, bu tür eserlerin bölgedeki Türk varlığının ve kültürel derinliğinin anlaşılması açısından kritik öneme sahip olduğunu belirtiyor.
