Siirt Arapçası: Bir Kültür Mirası

Siirt, Türkiye'nin güneydoğusunda yer alan bir ilimizdir. Burada konuşulan Siirt Arapçası, bir kültür mirasıdır ve birçok atasözü ve deyim içerir. 33 yıllık gazeteci Ayhan Mergen, yıllardır Siirt Arapçasındaki atasözleri ve deyimleri çalışmış ve iki kitabını yayınlamıştır.

Siirt'in bir diğer önemli özelliği ise büryan kebabıdır. Bu kebap, coğrafi işaret ile ödüllendirilmiştir. Bitlisliler, Türk Patent Enstitüsü'ne başvurmuş ve tarihi belgelerle desteklemişlerdir. Dördüncü Murad'ın İran seferine giderken Bitlis'te konaklaması ve padişaha yemek yapmış olması, bu yemekteki coğrafi işaretin oluşmasını sağlamıştır.

  • Siirt Arapçasında, "Arsızlar" ve "yüzsüzler" için kullanılan atasözü "Şel çermit itsu hatta ale viççu" denen bir söz vardır. Türkçesi "Kıçının derisini yüzüne koymuş" demektir.
  • Siirt'e gelip de büryan kebabı yemeden dönmek gibi bir şeydir.
  • Vali Dr. Kemal Kızılkaya, Bitlis'te günde bir ton büryan kebabı tüketildiğini belirtmiştir.
  • Siirt Arapçasında, "Yıgri al havis" denen bir atasözü vardır. Türkçesi "Elbise üstünden konuşuyor" demektir.
  • Siirt Arapçasında, "Yıjbelu biber Arbo" denen bir atasözü vardır. Türkçesi "Arbo biberine benziyor" demektir.
  • Siirt Arapçasında, "Carrıtu iye maphuşe" denen bir atasözü vardır. Türkçesi "Testisi delik" demektir.
  • Siirt Arapçasında, "Moy hellevne dinible rikna bil hulu" denen bir atasözü vardır. Türkçesi "Tatlı tatlı yutkunmaya izin vermiyorlar" demektir.
  • Siirt Arapçasında, "Hebel id devle uve tavil" denen bir atasözü vardır. Türkçesi "Devletin ipi uzundur" demektir.

Siirt Valisi Kemal Kızılkaya, "Büryanımız coğrafi tescilli" demiştir. Türk Patent Enstitüsü, Bitlis'e de coğrafi işaret vermiştir. İki komşu şehir, iki farklı etten büryan ve ikisi de coğrafi işaretli.

Siirt, 6 ilçesi vardır. Her ilçeden farklı bir damak tadı vardır. Yılbaşı sofranız için Siirt'ten bir kaşık miras, Kurtalan'dan Şemşemok, Şirvan'dan Acılı ciğer yahni, Tillo'dan Tırşıke mere keme, Baykan'dan Keledoş, Pervari'den Kenger kızartma, Eruh'tan Serdev. Yemeğin üstüne tatlı yemeden olmaz. Siirt merkezden Mektup tatlısı, Arapçası Rayoşu meketip.