Çanakkale'deki Anzak Koyu, Mustafa Kemal Atatürk'ün 1934'te Anzak (Avustralya ve Yeni Zelanda Kolordusu) mensubu askerlerin annelerine gönderdiği "Sizler, Mehmetçiklerle yanyana, koyun koyunasınız. Uzak diyarlardan evlâtlarını harbe gönderen analar! Gözyaşlarınızı dindiriniz. Evlâtlarınız bizim bağrımızdadır" mesajıyla biliniyor. Her yıl 25 Nisan'da Çanakkale Kara Savaşları anma törenleri kapsamında Gelibolu Yarımadası'ndaki Anzak Koyu'nda "Şafak Ayini" düzenleniyor. Her iki ülkenin yöneticileri ve halkı, Türkiye'ye ve Cumhuriyet'e, Anzak mezarlarına gösterilen özen ve törenler için sağlanan imkânlar dolayısıyla müteşekkir. Ancak "teşekkür" hanesinde Osmanlı eksik kalıyor. Zira tarihi vesikalar, Avustralyalı ve Yeni Zelandalı askerlere ait mezarlara Cumhuriyet'ten önce Osmanlı'nın sahip çıktığını ortaya koyuyor. Çanakkale Savaşı, 1915'te Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında Gelibolu Yarımadası'nda deniz ve kara harekâtlarıyla gerçekleşen, Osmanlı'nın kesin savunma başarısıyla sonuçlanan bir cephe savaşları bütünü olarak biliniyor. Bu savaş, İstanbul'un işgalini önlemiş, savaşın seyrini değiştirmiş ve Mustafa Kemal'in askerî lider olarak öne çıkmasında belirleyici rol oynamıştı. Türkiye, kahramanlarını 18 Mart Çanakkale Zaferi ve Şehitleri Anma Günü'nde yad ederken Anzaklar ise 25 Nisan'daki "şafak ayini" ile kayıplarını anıyor.
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Mithat Atabay'ın araştırmasına göre, İtilaf Devletleri Gelibolu Yarımadası'nda daha savaş devam ederken hayatını kaybeden askerlerini belirli bölgelere gömdüler. Pek çok askerin cesetleri ise hava şartları ve savaşın acımasızlığı içerisinde toplu mezarlara defnedildi. İngiliz ve Fransızlar Gelibolu Yarımadası'nı terk ederken savaş sırasında oluşturulan mezarlıkların ve bazı anıtların etraflarını taş, dikenli, çalılıklar ve ağaçlarla çevirdiler.
İNGİLİZLER TARAFSIZ ABD ARACILIĞIYLA OSMANLI'DAN TALEPTE BULUNUYOR
Dr. Atabay'ın bulgularına göre,1916 yılında İngilizler tarafsız devlet olan ve Osmanlı nezdinde Osmanlı'nın savaştığı devletlerin insani isteklerinde aracılık yapan ABD aracılığıyla Gelibolu Yarımadası'nda hayatını kaybeden askerlerinin mezarlarına Türklerin gerekli saygıyı ve korumayı göstermeleri konusunda talepte bulundular. Bu talep üzerine Osmanlı Genelkurmay Başkanlığı bölgedeki 5'nci Ordu Komutanlığı'na bu konuyla ilgili gerekli talimatı verdi. Harbiye Nazırı ve Başkomutan Vekili Enver Paşa, Mart 1916'da Mart ayında konuyla ilgili yazdığı cevapta, Gelibolu Yarımadası'nda özellikle Osmanlı savunma sistemi içerisinde kalan mezarların, Osmanlılara ait bile olsa askerlerin sağlığı ve tahkimatın gereği olarak daha gerilere nakledileceğini belirtti.
19 Mayıs 1915'te ölen Anzaklara ait mezarlar
Dr. Mithat Atabay'ın SABAH'a verdiği bilgiye göre, Enver Paşa'ya göre İngiliz ve Fransızlar mezarlıkları bahane ederek buraları sürekli ziyaret etmek isteyecekler ve büyük ve geniş sahaları kapsayan abide ile mezarlıklar inşa ederek Osmanlı Hükümeti'ni sürekli meşgul etmek isteyeceklerdi. Enver Paşa, açıkça insani duyguları İngiliz ve Fransızların istismar edecekleri söylemekte ve bunun yolunun da bölgedeki yabancı askerlere ait mezarlıklar ve anıtlar olduğunun altını çizecekti.