JADES-ID1 adı verilen bu “protoküme”, Büyük Patlama’dan yalnızca 1 milyar yıl sonra oluşmaya başlamış görünüyor. Bu da gökbilimcilerin beklediğinden 1–2 milyar yıl daha erken bir döneme işaret ediyor.
Galaksi kümeleri, evrendeki en büyük “yerçekimiyle bağlı” yapılardan biri: Yüzlerce, hatta binlerce galaksiyi; onları saran aşırı sıcak gazı ve tüm yapıyı “iskelet” gibi bir arada tutan karanlık maddeyi barındırıyor.
JADES-ID1’in “protoküme” olarak tanımlanmasının nedeni şu: Henüz tam anlamıyla olgun bir küme değil, ama küme olma yolunda hızla birleşen bir yapı. Işığı Dünya’ya 12,7 milyar yıldır geldiği için, onu evrenin bebeklik döneminde, oldukça “şiddetli” bir oluşum aşamasında görüyoruz.
Bu tür erken dönem protokümeleri doğrulamak zor; çünkü tek başına “galaksi kalabalığı” her zaman yeterli kanıt sayılmıyor. Burada kritik olan, iki farklı gözlemin aynı hikâyeyi anlatması:
JWST, aynı bölgede yerçekimiyle bir arada tutulan çok sayıda galaksi olduğunu gösterdi (en az 66 olası üye).
Chandra ise bu galaksileri saran çok sıcak gaz bulutunu X-ışını yayımıyla yakaladı. Gaz, yapının içine “düşerken” aşırı ısınıyor ve X-ışınları üretiyor. Bu, olgun galaksi kümelerinde gördüğümüz bir işaret.