Meta, çocukları cinsel istismar ve insan ticareti ağlarından koruyamadığı iddiaları nedeniyle ABD’de tarihi bir hukuk yenilgisi yaşadı. New Mexico’da görülen davada jüri, şirketin Facebook ve Instagram’da çocuk güvenliği konusunda kullanıcıları yanılttığına ve platformlarını istismara açık hale getirdiğine hükmederek Meta’ya 375 milyon dolar sivil ceza verilmesine karar verdi. Dava, sosyal medya devlerinin artık sadece “aracı platform” olduklarını söyleyerek sorumluluktan kaçmasının her zaman yeterli olmayabileceğini gösteren dönüm noktalarından biri olarak görülüyor.
2023’te yayımlanan kapsamlı bir araştırma, Facebook Messenger, Instagram hesapları ve Stories gibi alanların çocukların hedef alınması, kandırılması ve cinsel amaçla pazarlanması için kullanıldığına dair çok sayıda örneği ortaya koymuştu. Soruşturma dosyalarında yer alan yazışmalar, bazı insan tacirlerinin genç kızların satışı için fiyat pazarlığını doğrudan platformlar üzerinden yaptığını, bazı görsellerin de Instagram üzerinden dolaşıma sokulduğunu gösterdi. Ayrıca eski içerik denetçilerinin, şüpheli içerikleri şirket içinde işaretlemelerine rağmen çoğu zaman sonuç alamadıklarını anlattıkları aktarıldı.
Gazetecilerin aktardığına göre süreç, pandemi döneminde çocuklara yönelik çevrim içi cinsel sömürü ve insan ticaretinin arttığına ilişkin bir ihbarla başladı. Ardından gazeteciler federal dava kayıtlarını, savcılık açıklamalarını ve mahkeme belgelerini inceleyerek Meta platformlarında geçen çok sayıda vakaya ulaştı. Bu belgelerde, özel mesajlaşma alanlarında yapılan pazarlıklar, Instagram üzerinden verilen ilan benzeri paylaşımlar ve çocukların hedef alınma yöntemleri dikkat çekti. Bu bulgular daha sonra hukuk dosyalarına da girdi ve New Mexico’daki davada referans gösterildi.
Soruşturma sırasında insan ticaretinden kurtulan çocuklarla çalışan sivil toplum temsilcileri, savcılar ve kolluk görevlileriyle de görüşüldü. Görüşmelerde özellikle pandemiyle birlikte çocukların daha fazla çevrim içi zaman geçirmesinin, onları istismarcılar açısından daha görünür hale getirdiği vurgulandı. Bir savcı, randevu ayarlamadan para alışverişine kadar sürecin neredeyse tamamen internet üzerinden yürütülebildiğini anlattı. Dosyada, bazı istismarcıların Instagram’ı özellikle tercih ettiğine dair ifadeler de yer aldı.
New Mexico Başsavcılığı’nın açtığı davada eyalet, Meta’nın ebeveynleri ve kullanıcıları platform güvenliği konusunda yanılttığını, çocukların cinsel istismar ve insan ticareti risklerine karşı yeterli önlem almadığını savundu. Jüri de Meta’nın eyaletin tüketiciyi koruma yasalarını ihlal ettiğine karar verdi. Kararın ardından Meta, hükme itiraz edeceğini açıkladı ve gençleri koruma konusunda siciline güvendiğini savundu. Eyalet ise bunun sadece para cezası boyutuyla sınırlı kalmayabileceğini, sonraki aşamada daha güçlü koruma önlemleri talep edebileceğini duyurdu.
Bu gelişmeyi değerlendiren Bilişim Teknolojileri Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, kararın teknoloji şirketleri açısından yeni bir dönemi işaret ettiğini söyledi. Kırık, “Meta’ya verilen bu yüksek ceza, sosyal medya şirketlerinin artık ‘sadece platform sağlayıcı’ olduklarını savunarak sorumluluktan kaçamayacağını gösteriyor. Mahkeme, şirketin riskleri bildiği halde yeterince önlem almamasını cezalandırdı. Bu da şirketlerin çocukları koruma konusunda daha aktif, daha şeffaf ve daha hesap verebilir olması gerektiği anlamına geliyor” dedi.