Hamas'ın 7 Ekim 2023'te İsrail'e yönelik başlattığı saldırılar, İran'ın yıllardır uyguladığı bölgesel güvenlik ve caydırıcılık stratejisinde köklü bir değişimi tetikledi. İran yönetimi, başlangıçta bölgedeki müttefik gruplar üzerinden kurduğu "stratejik derinlik" ile çatışmaları kendi sınırlarından uzak tutmayı hedefliyordu. Ancak geçen üç yıllık süreçte yaşanan gelişmeler, bu modelin sınırlarını ortaya koydu.
Stratejik Derinlikten Doğrudan Mücadeleye
Suriye'de Beşar Esad yönetiminin devrilmesi ve Hamas ile Hizbullah'ın ağır darbeler alması, İran'ın "direniş ekseni" olarak adlandırdığı yapının coğrafi bütünlüğünü bozdu. Uzmanlar, bu durumun Tahran'ın bölgedeki nüfuz alanları arasındaki bağlantıyı kopardığını ve stratejik derinliği aşındırdığını belirtiyor. İsrail'in doğrudan İran hedeflerine yönelik saldırıları, Tahran'ı kendi askeri kapasitesine daha fazla güvenmeye zorladı.
İran, artık çatışmanın maliyetini artırmak için füze ve silahlı insansız hava araçları (SİHA) gibi doğrudan kendi kontrolündeki araçları daha aktif kullanıyor. Bu yaklaşım, müttefik grupların rolünü tamamen ortadan kaldırmasa da, onları İran'ın "cezalandırma yoluyla caydırıcılık" stratejisini tamamlayan unsurlar haline getirdi.
Hürmüz Boğazı ve Ekonomik Baskı
Tahran'ın yeni güvenlik hesaplarında Hürmüz Boğazı kritik bir rol üstleniyor. Deniz taşımacılığına yönelik tehditler ve boğazın stratejik konumu, İran'ın küresel enerji piyasaları üzerinde baskı kurma kapasitesini artırıyor. Analistler, İran'ın düşük maliyetli SİHA'lar kullanarak denizcilik şirketlerinde yarattığı risk algısının, doğrudan fiziksel hasardan daha geniş bir etki yarattığını vurguluyor.
Öte yandan, Devrim Muhafızları'nın merkezi olmayan komuta yapısı, üst düzey komutanların hedef alınmasına rağmen operasyonel sürekliliğin korunmasını sağlıyor. Ancak bu durum, İran'ın istihbarat ve hava savunma sistemlerindeki zafiyetleri giderme konusundaki soru işaretlerini ortadan kaldırmıyor. Tahran, doğrudan çatışmanın getirdiği maliyetlerle yüzleşirken, askeri kapasitesini koruma ve düşmanlarına karşı caydırıcılığını sürdürme çabası arasında hassas bir denge kurmaya çalışıyor.
