Türkiye, 2002 yılında Lockheed Martin tarafından geliştirilen F-35 Müşterek Taarruz Programı'na kurucu ortak olarak dahil olmuştu. Ancak Rusya'dan S-400 hava savunma sistemlerinin tedarik edilmesi, Türkiye ile ABD arasındaki ilişkilerde önemli bir kırılma noktası yarattı. Bu gelişmenin ardından Türkiye, F-35 savaş uçağı programından resmen çıkarıldı ve teslimat süreci durduruldu.
Diplomatik Temaslar ve Yaptırımlar
ABD Başkanı Donald Trump, NATO Zirvesi kapsamında Ankara'da yaptığı temaslarda, Türkiye'ye yönelik uygulanan CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını duyurdu. Trump, Türkiye'nin F-35 uçaklarına yönelik taleplerinin değerlendirilebileceğine dair sinyaller verdi. İki ülke liderleri arasında Beyaz Saray'da gerçekleştirilen görüşmelerde, savunma sanayii iş birliği ve güvenlik gereksinimleri ana gündem maddeleri arasında yer aldı.
F-35'lerin Teknik Kapasitesi
Beşinci nesil savaş uçağı olarak tanımlanan F-35'ler, gelişmiş sensör teknolojileri, yapay zeka destekli muharebe sistemleri ve veri paylaşım yetenekleriyle dikkat çekiyor. Saatte yaklaşık 1.900 kilometre hıza ulaşabilen bu uçaklar, radardan kaçma kabiliyetleri sayesinde modern hava operasyonlarında stratejik bir üstünlük sağlıyor. Ancak 80 milyon dolarlık birim maliyetiyle dünyanın en pahalı silah programlarından biri olma özelliğini taşıyor.
Programdaki Zorluklar
F-35 programı sadece siyasi krizlerle değil, teknik sorunlarla da gündeme geliyor. Kasım 2024'te yayımlanan Pentagon raporu, uçakların bakım süreçlerinde yaşanan gecikmelere, silah sistemlerindeki isabetsizliklere ve siber savunma açıklarına işaret ediyor. Bloomberg'ün aktardığı bilgilere göre, uçağın arıza teşhis sistemlerinin hatalı uyarılar vermesi ve onarım sürelerinin öngörülenden uzun sürmesi, programın verimliliği konusunda endişelere yol açıyor.
Günümüzde ABD'nin yanı sıra İngiltere, İtalya, Hollanda, İsrail ve Japonya gibi birçok ülke F-35 filosuna sahip. Türkiye ise programdan çıkarılmadan önce 100 adet uçak siparişi vermiş ve bazı uçakların mülkiyeti devredilmişti. ABD, 2020 yılı itibarıyla Türkiye'nin program kapsamında ürettiği parçalar için yeni tedarikçiler bulduğunu açıklamıştı. Gelecek dönemde Türkiye'nin F-35 programına geri dönüp dönemeyeceği, iki ülke arasındaki güvenlik müzakerelerinin seyrine bağlı görünüyor.
