Amerika Birleşik Devletleri, küresel ticaret ortaklarının büyük bir kısmını etkileyen kapsamlı bir gümrük vergisi hamlesi başlattı. Washington yönetimi, ithalatının yaklaşık yüzde 99'unu oluşturan 60 farklı ülkeden gelen ürünlere, yüzde 10 ile yüzde 12,5 arasında değişen oranlarda ek maliyetler getirdi. Kararın temel gerekçesi olarak, bu ülkelerin zorla çalıştırma yoluyla üretilen malların ithalatını engelleme konusundaki yetersizlikleri gösterildi.
Vergi Oranları ve Kapsam
Uygulanan vergi oranları, ülkelerin insan hakları ve ticaret yasaklarına uyum düzeyine göre belirlendi. Zorla çalıştırma yasaklarını etkin şekilde uygulayan veya karşılıklı anlaşmaları bulunan ülkeler yüzde 10'luk vergi dilimine tabi tutulurken; Türkiye, Çin, Rusya ve Suudi Arabistan gibi ülkeler yüzde 12,5 oranındaki daha yüksek vergi dilimine dahil edildi. Öte yandan, enerji güvenliği ve bölgesel anlaşmalar gözetilerek petrol, doğalgaz, gübre ve USMCA kapsamındaki mallar bu vergilerden muaf tutuldu.
Yasal Dayanak ve Süreç
Başkan Donald Trump, bu düzenlemeyi 1974 Ticaret Yasası'nın 301. Maddesi'ne dayandırdı. Bu madde, ABD başkanına haksız veya ayrımcı ticaret uygulamaları tespit edilen ülkelere yaptırım uygulama yetkisi tanıyor. Söz konusu karar, Yüksek Mahkeme'nin daha önceki geniş kapsamlı vergi düzenlemelerini iptal etmesi sonrası uygulanan 150 günlük geçici küresel vergilerin süresinin dolmasıyla, 24 Temmuz Cuma günü itibarıyla devreye alındı.
Ekonomik ve Siyasi Etkiler
ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, adımın hem insan hakları ihlallerini önlemeyi hem de ticaret dengesizliklerini düzeltmeyi amaçladığını belirtti. Ancak uzmanlar, gümrük vergilerinin ithalatçı şirketler tarafından ödendiğini ve bu maliyetlerin nihai tüketiciye yansıtılacağını vurguluyor. Özellikle 3 Kasım ara seçimleri öncesinde, yüksek yaşam maliyetleri nedeniyle bu kararın yönetim için siyasi bir risk oluşturabileceği değerlendiriliyor. Ayrıca ABD Ticaret Temsilciliği, aşırı üretim yaparak piyasaları etkilediği düşünülen 16 ülke hakkında yeni bir soruşturma başlattı.
