Türkiye'de asgari ücretin belirlenmesinde sektörel ve bölgesel modellerin uygulanabilirliği ekonomi gündemindeki yerini koruyor. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Öğretim Üyesi Tarkan Zengin, mevcut sistemin işleyişi ve alternatif modellerin olası etkileri üzerine önemli değerlendirmelerde bulundu.
Mevcut Sistem ve Tarihsel Süreç
Türkiye'de halihazırda yasal olarak bir çalışana ödenebilecek en düşük ücreti temsil eden tek tip ulusal asgari ücret sistemi uygulanıyor. Bu sistemin altında bir ödeme yapılması yasal olarak yasaklanmış durumda. Geçmişe bakıldığında, Türkiye'nin 1951 ile 1968 yılları arasında mahalli asgari ücret uygulamasını kullandığı, daha sonra ise yaş ve sektöre dayalı farklı modellerin denendiği görülüyor. Ancak 2014 yılı itibarıyla tamamen tek tip ulusal sisteme geçiş yapıldı.
Bölgesel ve Sektörel Modellerin Dinamikleri
Dünyadaki bazı örneklerde ücretler, bölgelerin sosyoekonomik gelişmişlik düzeyi ve yaşam maliyetine göre belirleniyor. Sektörel modelde ise işin niteliği, zorluk derecesi ve iş sağlığı riskleri ön plana çıkıyor. Zengin, bölgesel asgari ücretin uygulanması durumunda, düşük ücretli bölgelerden yüksek ücretli bölgelere doğru ciddi bir iş gücü göçü yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
Sektörel bazlı uygulamaların ise denetim açısından büyük zorluklar barındırdığı belirtiliyor. Hindistan örneğinde olduğu gibi, çok sayıda farklı asgari ücretin bulunduğu sistemlerde işverenlerin daha düşük ücret kriterlerinden yararlanma eğilimi gösterebildiği ve bu durumun denetim mekanizmalarını zayıflattığı ifade ediliyor.
Gelecek Beklentisi
Yaşam maliyetinin yüksek olduğu büyükşehirlerde asgari ücretin üzerinde ödeme yapılması konusu zaman zaman tartışılsa da, genel eğilimin düşük maliyetli bölgelerde asgari ücreti aşağı çekme yönünde olduğu gözlemleniyor. Zengin, Türkiye'deki mevcut ulusal asgari ücret sisteminin artık yerleşmiş bir düzen olduğunu vurgulayarak, kısa vadede köklü bir değişiklik beklemediğini belirtiyor.
Dünya genelinde Belçika ve Fransa gibi ülkelerde saatlik ve aylık asgari ücret modelleri bir arada kullanılırken, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkelerde saatlik ücret sistemi tercih ediliyor. Türkiye'nin ise mevcut yapısını koruyarak ilerlemesi öngörülüyor.
